|
|
|
|
|
|
|
|
|
Trouw: Beter filosofie dan levensbeschouwelijke vorming
10 december 2008
Een meerderheid in de Tweede Kamer wil dat godsdienstige en humanistische vorming op openbare basisscholen wordt aangeboden. De kamerleden Jan Jacob van Dijk (CDA) en Margot Kraneveldt zullen daartoe een voorstel indienen. Er valt wat voor te zeggen om kinderen te helpen bij het ontwikkelen van een coherente en evenwichtige levensbeschouwing. Ze kunnen dat moeilijk zelfstandig doen, terwijl het wel van groot belang is als basis voor hun inzicht in de maatschappij en hun eigen rol daarin. Helaas is het twijfelachtig of godsdienstige of humanistische vorming daarbij behulpzaam kunnen zijn. In plaats van te helpen zelf een eigen levensbeschouwing te ontwikkelen, geven ze vooral onderricht in een bepaalde vaste levensovertuiging. Dat is niet meer van deze tijd, helpt niet op weg in een moderne maatschappij en verzwaard een toch al vol curriculum.
Waarheden staan in onze maatschappij niet (meer) in steen gehouwen. Inzichten veranderen en hoe stellig ook vertolkt, elk oordeel is voorlopig. Dat geldt voor wetenschappelijke inzichten, maar evengoed ook voor normen en waarden. We moeten onze kinderen daarmee leren omgaan en een vaststaande levensbeschouwing is daarvoor niet voldoende. Ze moeten hun levensbeschouwing ook kunnen onderhouden en in overeenstemming brengen met mogelijk veranderende inzichten. Die les moeten we toch getrokken hebben na het voor menigeen moeilijke en soms pijnlijke proces van secularisatie en ontkerkelijking de afgelopen tientallen jaren.
Dat de Tweede Kamer toch levensbeschouwelijke vorming op basisscholen wil invoeren gaat in tegen ontwikkelingen in het onderwijs zelf. De afgelopen jaren is op vele scholen vooral humanistische vorming van het programma geschrapt. De reden is dat deze vorming geen duidelijke resultaten oplevert en daarom een niet te motiveren aanslag doet op schaarse middelen.
Dit betekent niet kinderen het maar zelf moeten uitzoeken of dat we ze moeten leren dat levensbeschouwingen allemaal relatief en betrekkelijk zijn. Dat laatste zijn ze zeker niet. De ene levensbeschouwing kan beter onderbouwd zijn dan de ander. Of tot een maatschappij leiden die prettiger, mooier of anderszins te prefereren is. Of meer in overeenstemming zijn met wetenschappelijke en sociale inzichten. Om dat te kunnen ontdekken moeten kinderen kritisch leren denken, helder en duidelijk kunnen argumenteren en inzicht verwerven in het denken van zichzelf en dat van anderen. Het zijn deze bouwstenen op het domein van de filosofie waarmee kinderen een eigen levensbeschouwing kunnen ontwikkelen en onderhouden. In plaats van ze godsdienstige of humanistische vorming te onderwijzen, kunnen we ze beter leren filosoferen.
In Groot-Brittannië is veel ervaring opgedaan met 'Denken door filosofie'. Daarmee leren kinderen filosoferen aan de hand van verhalen en spelen. In wekelijkse sessies van een uur onderzoeken ze gezamenlijk filosofische vragen over geluk, angst, recht, regels, milieu. Vragen waarop niet slechts één antwoord het juiste is, maar waarbij het gaat om goede argumenten en ideeën. Vragen ook die vaak gelegenheid bieden om na te denken over normen en waarden. De methode is in het Nederlands vertaald en wordt sinds kort ook op Nederlandse basisscholen gebruikt.
De resultaten blijken verbluffend, zoals Trouw al eerder schreef (14 augustus 2007). De universiteit Dundee vergeleek de ontwikkeling van een groep kinderen die filosofie kregen met een groep kinderen die dat niet kregen. Kinderen met filosofie bleken beter in staat te redeneren, hadden meer inzicht in het denken van anderen, durfden makkelijker hun mening te geven en scoorden aanmerkelijk hoger op een IQ-test. Met filosofie ontwikkelen kinderen kwaliteiten waarvan ze ook bij andere vakken profijt hebben. Per saldo maakt filosofie het curriculum niet zwaarder.
Ongeacht de culturele achtergrond kan elk kind met filosofie meedoen. Het gaat daar immers om de kwaliteit van je argumenten, niet om je geloofsovertuiging. Door gezamenlijk filosofische onderwerpen te bespreken, ontwikkelen kinderen hun eigen levensbeschouwing en leren ze respect te hebben voor redelijke argumenten. Dat zijn basis(voor)waarden voor onze democratische samenleving. Ik roep de Tweede Kamer daarom op om naast godsdienstige en humanistische vorming, filosofie tenminste als gelijkwaardig alternatief te beschouwen.
Misha van Denderen is voorzitter Stichting voor Persoonlijk Onderwijs
Meer over filosofie op de basisschool: 'Denken door filosofie'
|
|
|
